დარბაზში საშინელი ხმაური ატყდა. მოსამართლემ კატეგორიულად მოუწოდა იქ მყოფ ხალხს, რომ თუ არ დაშოშმინდებოდნენ, სასამართლო სხდომა გაურკვეველი ვადით გადაიდებოდა.
ხალხი დაემორჩილა. დარბაზში როგორც იქნა, მდუმარება ჩამოვარდა.
- განაგრძეთ, ბატონო პროკურორო! - მიმართა მოსამართლემ.
- ბატონო მოსამართლევ! დამსწრე საზოგადოებავ! - დაიწყო პროკურორმა. - დიახ! მინდა მოგახსენოთ, რომ ახლა, აი ამ დარბაზში! - პროკურორმა ამჯერადაც თითი გაიშვირა დარბაზის სიღრმისკენ. - სწორედ ის ბავშვი ზის, რომელსაც მაშინ „მკვდარი“ დაარქვეს და ბიოლოგიურ დედას, შვილის დასამარხად, სხვისი ჩვილით ჩაუნაცვლეს! დიახაც! სწორედ ეს ბავშვია დღეს ცოცხალი და ჯანმრთელი! და ზუსტად ამ დარბაზში ზის!
კვლავ აშრიალდა ხალხი. დედამთილმა პანიკური შიშით გახედა, დარბაზის იმ ნაწილს, საითაც პროკურორი იშვერდა თითს, მაგრამ დაზუსტებით ვერავინ შენიშნა, რადგან პროკურორის თითი კი იყო დარბაზისკენ მიმართული, მაგრამ უფრო ზემოთ კედლისკენ ჰაერში და კონკრეტულად, არავისკენ. ამ დროს კუსუ კი, სულ სხვა მხარეს იჯდა და ეს მშვენივრად იცოდა პროკურორმა და განგებ არ მიაშვირა თითი იმ კუთხისკენ.
ლარას ყოფილი დედამთილის გვერდით მჯდომი, კუსუს ბიოლოგიური მამა, გაოგნებული და ცარიელი მზერით ავლებდა თვალს დარბაზს, თითქოს უნდოდა ამოეცნო, თუ მისი შვილი, რომელი უნდა ყოფილიყო. მისთვის ახლა იწყებოდა იმ საშინელი რეალობის გააზრება, რაშიც წლების წინ, საკუთარი დედის შეგონებითა და ხელშეწყობით, ბრმად მონაწილეობდა. თუმცა, არც იმდენად ბრმად. იმ დროს უკვე ახალი სატრფო უმშვენებდა გვერდს და ფეხებზე ეკიდა ყველაფერი. ფულის შოვნის ახალი შანსი გაუჩნდა და მშვენივრად ჩაიჯიბა, საკუთარ შვილში აღებული ფული. სწორედ იმ პერიოდში, ლარა მშობლიურ სახლში ცხოვრობდა, რადგან ჩვილის დაბადებისთანავე, დედამთილმა რემონტი წამოიწყო და ამით უფრო მეტად შეუწყო ხელი რძალს, რომ მშობლებთან გადასულიყო. ლარას მშობლებიც უკვე აღარ წყალობდნენ მუქთახორა სიძის ოჯახს და აშკარად მოაკლდათ მათი ხელი, მხოლოდ ჩვილის მკურნალობის ხარჯებს ფარავდნენ და ამან უფრო მეტად გაუმძაფრა ფულის შოვნის სურვილი.
- ბატონო მოსამართლევ! დამსწრე საზოგადოებავ! - ომახიანი ხმით განაგრძო პროკურორმა. - უკვე მოგახსენეთ, რომ ის ბავშვი და ამჟამად უკვე ახალგაზრდა კაცი, სწორედაც რომ ახლა ამ დარბაზში ზის! რომელიც საკუთარმა ბიოლოგიურმა ოჯახმა, დაბადებისთანავე მკვდრად გამოაცხადა! ახალშობილი გაყიდეს! გააშვილეს! ბიოლოგიურ დედას კი, წლების მანძილზე სხვისი შვილი აგლოვეს და ატირეს! აქვე მინდა დავამატო, რომ იმ უცნობი ჩვილის საფლავი, დღესაც ისევ იმავე ადგილას არსებობს, მისი დნმ-იც ბაზაშია შენახული, იქნებ ოდესმე მასაც გამოუჩნდეს ბიოლოგიური ოჯახი, ასეთია იმ გამწარებული დედის თხოვნა, რომელსაც წლების წინ, ასე უმოწყალოდ მოექცნენ! - წამით იყუჩა პროკურორმა და განაგრძო. - ბატონო მოსამართლევ! თავიდან მინდოდა მომეწვია, ის ახალგაზრდა, თუმცა ახლა თავს ვიკავებ. იქნებ, არც სურს მას ამდენი ხალხის წინაშე გამოსვლა და მხოლოდ უშუალოდ, პირადად თქვენ შეგხვდებათ, ამიტომაც არ დავაძალებ და არც მოვითხოვ ამდენი ხალხის წინაშე მის აქ ასე საჯაროდ გამოსვლას.
- და თუ მართლა ცოცხალია, მაშინ რაღას გვემალება?! - წამოიჭრა დედამთილი.
მოსამართლემ სერიოზული შენიშვნა მისცა ქალს და შემდეგ პროკურორს მიმართა:
- ბატონო პროკურორო! მშვენივრად მესმის თქვენი და იმ ახალგაზრდასი, რომლის ვინაობასაც, დღეს ასე საჯაროდ არ ვასახელებთ და თუ არ აქვს სურვილი, მართლაც ასე საჯაროდ გამოსვლის, მას სრული უფლება აქვს, მხოლოდ სასამართლო სხდომის წევრებს შეხვდეს.
ლარას ყოფილი დედამთილი, საშინლად გაკაპასდა. აშკარად უნდობლობას უცხადებდა მოსამართლეს და ბოლო ხმით გაჰკიოდა:
- ტყუილია! ეს ყველაფერი, ტყუილია!
დარბაზიც აშრიალდა, თითქოს ყველას შეეპარა უკვე ეჭვი, იმ ჩვილის და აწ უკვე ახალგაზრდა ბიჭის არსებობაში. მოსამართლეს კვლავ მოუხდა ხალხის გაჩუმება და ამჯერად, ბევრად უფრო მკაცრად მოუწოდა, რომ დარბაზიდან სათითაოდ გააძევებდა ყველას, ვინც ხელს უშლიდა, სასამართლო პროცესის გაგრძელებას.
დარბაზის ერთი კუთხის ბოლოში, მჯდომარე კუსუს ხელები მჭიდროდ ჰქონდა ერთმანეთზე გადაჯვარედინებული. მის თვალებში ახლა უკვე აღარ იკითხებოდა, რაღაც შეუცნობელი შიში და დაბნეულობა, იქ სრული სიმართლე, ტკივილი და მრისხანება ბობოქრობდა.
მოწმეთა სკამზე ისევ ისხდნენ ისინი — ადამიანები, რომლებმაც ათწლეულების წინ საკუთარი შვილი და შვილიშვილი „მკვდრად“ გამოაცხადეს და სავაჭრო საგნად აქციეს.
კუსუმ არაფერი უპასუხა.
მოსამართლის მორიგ მკაცრ შეძახილზე, სასამართლო დარბაზში აბსოლუტური სიჩუმე ჩამოვარდა. აშკარა იყო, რომ პროცესი ჯერ არც კი მიდიოდა დამთავრებისკენ და ყველა ელოდა, თუ რა იქნებოდა პროკურორის შემდეგი სვლა.
კუსუმ ნელა, მძიმე ნაბიჯებით გაიარა დარბაზის შუაგული და პირდაპირ მოწმეთა სკამისკენ დაიძრა. გაჩერდა და თვალებში ჩახედა იმ ქალს, ვინც წლების წინ მისი გაყიდვა და მოშორება განიზრახა.
- მოგვიყევით, ყმაწვილო! - მიმართა მოსამართლემ. - ცოტაოდენი რამ, თქვენს შესახებ.
კუსუმ თავის დაკვრით, შუა ცენტრისკენ იწყო სვლა. მთელი დარბაზის მზერა მისკენ იყო მიმართული. მის ყოველ მოძრაობს ზედმიწევნით ადევნებდნენ თვალს. თავიდან, ცოტა უხერხულობაც კი იგრძნო, შემდეგ უფრო შემართებით მოიღერა ყელი და თავისი ისტორიის მოყოლა დაიწყო:
- ისეთ ოჯახში ვიზრდებოდი, სადაც არაფერი დაუკლიათ ჩემთვის. - დინჯი ხმით დაიწყო კუსუმ. - ფუფუნებასთან ერთად, არც სითბო და სიყვარული მაკლდა, თუმცა ეს არანაირად არ ამართლებს იმას, რაც ჩემს ბიოლოგიურ დედას დამართეს და დღეს ეს ქალი, მიუხედავად ამდენი ტანჯვისა და გლოვისა, მზად არის მიუტევოს ყველას! არანაირი საჩივრის შეტანას არ აპირებს, მათ წინააღმდეგ, ვინც წლების წინ, ასეთ დღეში ჩააგდო და ცოცხალი შვილი აგლოვა! მას მხოლოდ ახლა ერთადერთი სურვილი აქვს, რომ მისი ნაპოვნი, ბიოლოგიური შვილი, ოფიციალურად, ყველა კანონის დაცვისა და საბუთის მიხედვით გახდეს შვილი.
- რა თქმა უნდა! - დაეთანხმა მოსამართლე. - ეს უკვე ახლა ფორმალობის საკითხია და უახლოეს დღეებში სასამართლო თქვენს მოთხოვნას აუცილებლად დააკმაყოფილებს.
კუსუმ მადლობა მოუხადა მოსამართლეს.
- ბატონო პროკურორო! - მიმართა მოსამართლემ. - შეგიძლიათ დაუსვათ კითხვები.
- გვითხარით, ყმაწვილო! - მიმართა პროკურორმა. - არის ამ დარბაზში, ის ადამიანი, ვინც ბიოლოგიურ ოჯახს მოგწყვიტათ და საკუთარ შვილად გამოგაცხადათ?
- დიახ! - თავი დაუკრა ბიჭმა. - ის აქ დღეს, განსასჯელის სკამზე ზის, მაგრამ მინდა გითხრათ, რომ პირადად იმ ქალს, ვინც მზრდიდა და წლების მანძილზე ნამდვილ დედად მიმაჩნდა. - კუსუ წამით შეყოვნდა. - ამ ამბავში, მისი ბრალეულობა, ბევრად უფრო მსუბუქია, ვიდრე აქ დამსწრე, ჯერ კიდევ მოწმის სტატუსით მოწვეული ადამიანებისთვის!
დარბაზი მსუბუქად ახმაურდა.
- როგორი გამოცდილი იურისტივით საუბრობს. - გადაუჩურჩულა ლარამ დათის. - შენ ავარჯიშე?
- ნუუ... გარკვეულ წილად, ჩვენ ხშირად გვიწევდა საუბარი ასეთ საკითხებზე. - ღიმილით მიუგო დათიმ.
- რასაც ახლა აქ გვაბრალებს, ეს ახალგაზრდა ბიჭი! - შემართებით შეუტია კუსუს ბებიამ. - ყველაფერი ტყუილია! ეს ჯერ კიდევ დასადგენია, თუ ვინ არის სინამდვილეში ეს ბიჭი და საერთოდ, რატომ გვებრძვის და გვერჩის ჩემი ყოფილი რძლის ოჯახი?!
- ბრძოლა? - ცინიკურად ჩაეკითხა კუსუ. - ეს ჯერ კიდევ რბილი ნათქვამია და არ დაფიქრებულხართ იმაზე, რომ რატომ ოთხში არ ამოგიღოთ ბაბუაჩემმა?! დედაჩემის მამამ, შვილის ასე გამწარებისთვის? უმოწყალოდ მომგლიჯეთ დედას და ასაწონი ხორცივით გამყიდეთ!
- მოგვატყუეს! მწარედ მოგვატყუეს! - კვლავ მედგრად იცავდა თავს ლარას ყოფილი დედამთილი. - ეს ყველაფერი ექიმების ბრალი იყო! მათ შეგვიყვანეს შეცდომაში!
- აგვიხსენით თუ შეიძლება, კიდევ ერთხელ, თუ რა შეცდომაში შეგიყვანათ ბავშვის მკურნალმა ექიმმა? - ჰკითხა პროკურორმა. - თუ კიდევ სხვა მედ.პერსონალიც იყო გარეული?
- ჩვენ გარკვევით გვითხრეს, რომ ბავშვი არ გადარჩებოდა! - ახლა კუსუმ ბიოლოგიურმა მამამაც ამოიდგა ენა. - დიდ ხანს ვერც იცოცხლებდა და გასაგებადაც აგვიხსნეს, რომ მისი სიცოცხლის პერიოდიც, საკმაოდ მძიმე იქნებოდა, ინვალიდის ეტლს მიჯაჭვული, გონებრივად ჩამორჩენილი გააგრძელებდა სიცოცხლეს.
- ესე იგი, პირველი მიზეზი ის იყო, რომ ჩვილი მალე დაიღუპებოდა? - ჩაეკითხა პროკურორი.
- დიახ! - შემართებით უპასუხა კუსუს მამამ.
- და მეორე მიზეზი კი ის იყო, რომ თუ გადარჩებოდა, მაინც დიდ ხანს ვერ იცოცხლებდა და მისი სიცოცხლის ის მოკლე მანძილი, ინვალიდის ეტლში უნდა გაეტარებინა და რად გინდოდათ ავადმყოფი, ინვალიდი შვილი?! - აშკარად შეტევაზე გადავიდა პროკურორი.
- მაინც ვერ იცოცხლებდა და... - ჩაურთო დედამთილმა.
- და მაინც ვერ იცოცხლებდა და ამიტომ მისი სასწრაფოდ გაყიდვა გადაწყვიტეთ? - ცინიკურად ჩაეკითხა პროკურორი. - იქნებ, გეკითხათ თქვენი რძლისთვის? იქნებ, სურდა ბავშვის დედას თავად მიეხედა მისი მომაკვდავი შვილისთვის, თუნდაც ისეთის, როგორიც ეყოლებოდა და იმდენი ხანი, რამდენსაც იცოცხლებდა, მაგრამ არა! თქვენ სწორედაც რომ იმის შეგეშინდათ, რომ რადგან ბავშვი დედის მხრიდან, საკმაოდ შეძლებული ოჯახიდან იყო, აუცილებლად შეეცდებოდნენ მის განკურნებას, იმედიანად თუ უიმედოდ, მაინც მოატარებდნენ მსოფლიოს და აუცილებლად რომელიმე ჩატარებულ კვლევასა თუ ანალიზებში, უეჭველი აღმოუჩნდებოდა ის შხამი, რითაც მას მუცლად ყოფნისას, დედასთან ერთად, დედის საშუალებით წამლავდით!
- ეს ბრალდებაა! - წამოიყვირა დედამთილმა.
- დიახ! ამ მომენტისთვის ეს ნამდვილად ბრალდებაა! - კვერი დაუკრა პროკურორმა. - თუმცა, საკმაოდ სამართლიანი და დღეს, თქვენს წინაშე, აქ სწორედ ის გაყიდული ბავშვი ზის! საღ-სალამათი! აბსოლუტურად ჯანმრთელი, რომელიც სპეციალურად, იმ ზემოხსენებული მიზეზის გულისთვის გაყიდეთ!
- ჩვენ ექიმები გვიმტკიცებდნენ, რომ ბავშვი მაინც მოკვდებაო!.. - ახლა კუსუს მამამ შეაშველა სიტყვა დედამისს.
- და თუკი, კვდებოდა, გეცლიათ მერე ბავშვისთვის?! - კვლავ შეუტია პროკურორმა. - დედას ნახვის უფლებას არ აძლევდით, რომ უკანასკნელ გზაზე მაინც გაეცილებინა თავისი პირმშო.
- მერე ხომ დაასაფლავა! - ნიშნის მოგებით წამოისროლა კუსუს მამამ.
- დიახ! - ირონიულად მიუგო პროკურორმა. - ნამდვილად დაკრძალეს ჩვილი, მაგრამ არა თავისი, არამედ სხვისი! და თქვენ კი, ამ დროს! თქვენი საკუთარი ცოცხალი და ჯანმრთელი ბავშვი გაყიდეთ და თავს მხოლოდ იმით იმართლებთ, რომ ავადმყოფი იყო და მაინც მალე მოკვდებოდაო! და სწორედ აქ იბადება, ის მთავარი კითხვა - რა საფუძველი უნდა ჰქონოდა, მომაკვდავი ჩვილის გაყიდვას? ან რატომ იფიქრეთ, რომ ვინმეს ექნებოდა ჩვილის გვამის ყიდვის სურვილი?
- ექიმმა თვითონ შემოგვთავაზა. - უკმაყოფილოდ მიუგო კუსუს მამამ.
- რა? - ჩაეკითხა პროკურორი. - რა შემოგთავაზათ ექიმმა? მომაკვდავ ჩვილში ფულს მოგცემენო? და რატომ? რა მიზანი იყო?
- ნუ... ჩვენ... ჩვენ... - ენის ბორძიკით დაიწყო კუსუს მამამ და დედამისს ვედრების თვალით გახედა, შემეშველეო.
- ბავშვს იშვიათი ჯგუფის სისხლი ჰქონდა და დონორად... - დედამთილი გაჩუმდა.
დარბაზი აზუილდა. საშინელი მოსასმენი იყო ეს კუსუსთვის, ლამის სისხლი გაეყინა, ფერი სულ მთლად დაკარგვოდა და გაყინული ისე იჯდა სკამზე, თითქოს თავად ყოფილიყო განსასჯელი.
- ბატონო მოსამართლევ! პატივცემულო მსაჯულებო! - მიმართა პროკურორმა. - გთხოვთ, სწორად შეაფასოთ ჩემი მოთხოვნა და კანონის სრული სიმკაცრით აგონ პასუხი ამ ქალბატონმა და მისი ვაჟმა! - პროკურორმა თითი ლარას ყოფილი ოჯახის წევრებისკენ გაიშვირა, რასაც მათი მხრიდან საშინელი პროტესტი მოჰყვა.
- რისთვის უნდა ვაგოთ, პასუხი?! - ისივლა დედამთილმა. - ექიმებმა მოგვატყუეს! შეცდომაში შეგვიყვანეს!
- პასუხი უნდა აგოთ, თუნდაც იმიტომ, რომ თქვენ! ცოცხალი ბავშვი გაყიდეთ დონორად! საკუთარი სისხლი და ხორცი, ფულში გაცვალეთ და აღარ დაეძებდით იმას, თუ რა ელოდა ჩვილს მომავალში! ჯერ კიდევ ცოცხლად უნდა ამოეჭრათ მისთვის ორგანოები და ამისთვის გაიმეტეთ ბავშვი?! ფულის გულისთვის, სასაკლაოზე გაუშვით ჩვილი!
- ტყუილია ეგ! ტყუილი! - კვლავ ცივი ხმით წიოდა დედამთილი. - მოგვატყუეს! თვითონ ექიმებმა მოგვპარეს ბავშვი და სხივით შეგვიცვალეს!
- და საიდან ამტკიცებთ, რომ ფული ავიღეთ?! - ახლა კუსუს მამამ ამოიდგა ხმა. - სად წერია? რომელ საბუთში წერია, რომ მე ჩემი საკუთარი შვილი გავყიდე?!
- დიახ! - კვერი დაუკრა პროკურორმა. - ეს ნამდვილად არც ერთ საბუთში არ წერია და ამას ახლა არც არანაირი დოკუმენტი არ ადასტურებს, სამწუხაროდ.
- ჰოდა, რატომ უნდა ვაგოთ პასუხი, იმაზე რასაც ვერ ამტკიცებს სასამართლო?! - კუსუს მამა შეტევაზე გადავიდა და კმაყოფილი სახით დედას შეავლო თვალი.
ამ დროს ბრალდებულთა ერთ-ერთი ადვოკატი, რომელიც ამ სასამართლო სხდომაზე ჯერ არც იყო გამოსული სიტყვით, მოსამართლეს მიუახლოვდა და რაღაც ძალიან დაბალ ხმაზე უთხრა. მოსამართლემ თანხმობის ნიშნად თავი დაუკრა.
- კიდევ გაქვთ კითხვები ამ ახალგაზრდასთან? - მიმართა მოსამართლემ პროკურორს.
პროკურორმა უარის ნიშნად თავი გააქნია.
- თქვენ თავისუფალი ხართ, ყმაწვილო. - მიმართა კუსუს მოსამართლემ. - შეგიძლიათ დატოვოთ დარბაზი.
კუსუ წამოდგა და ძალიან დაბალ ხმაზე, კვლავ დარბაზში დარჩენა ითხოვა, თუმცა უკვე არა მოპასუხის სკამზე და თავისი ძველი ადგილისკენ დაიძრა.
ადვოკატმა კვლავ მოსამართლისკენ წავიდა და ისევ რაღაც გადაურჩურჩულა. მოსამართლემაც ისევ თავი დაუკრა. კუსუ კი მაშინვე მიხვდა, ვიღაც მისგან კატეგორიულად მოითხოვდა დარბაზის დატოვებას და საშინლად არ ესიამოვნა და მშვენივრადაც მიხვდა თუ ვის უნდა ჰქონოდა ამის სურვილი.
- არ ვაპირებ დარბაზიდან გასვლას! - საკმაოდ მტკიცე ხმით მიმართა კუსუმ მოსამართლეს. - და არც გაქვთ უფლება, რომ გამაძევოთ! რადგან მე, როგორც დაზარალებულს და თანაც სრულ წლოვანს, სრული უფლება მაქვს აქ ყველაფერი მოვისმინო და უკვე იმ ასაკშიც ვარ, რომ რაც პირადად მე მეხება, ყველაფრის საქმის კურსში უნდა ვიყო!
კუსუმ ისეთი შემართებით გამოაცხადა, რომ მოსამართლემ უარიც ვეღარ უთხრა. ბიჭმა დაიკავა თუ არა თავისი პირვანდელი ადგილი, მოსამართლემ ადვოკატს მიმართა:
- გისმენთ, ბატონო ადვოკატო!
- ჩემი დაცვის ქვეშ მყოფს. - დაიწყო ადვოკატმა. - სურს სიტყვა ითხოვოს და ოფიციალური განაცხადი გააკეთოს! - ადვოკატმა განსასჯელთა სკამის გახედა, სადაც რამდენიმე სასჯელის მომლოდინე და თავის დროზე საკმაოდ დაფასებული და ასევე თანამდებობის პირი იჯდა.
მოსამართლემ თავის დაკვრით ნება დართო. წამით დარბაზი გაირინდა. ბრალდებულის გამოყვანა და მისთვის კითხვების დასმა, ჩვეული ამბავი იყო სასამართლო სხდომის დარბაზში, მაგრამ როცა ბრალდებული უკვე განაცხადის გაკეთებას აპირებდა, ეს უფრო ბევრად საინტერესო იყო, რადგან რაღაც ისეთს იტყოდა, რაც მანამდე ან არ თქმულა, ან არ დასაბუთებულა. ამიტომაც დარბაზი ახლა უფრო მეტი ინტერესის მოლოდინში გაილურსა, მით უმეტეს, თუ არ იცოდნენ, თუ რომელ მსჯავრდებულს გაუჩნდა სურვილი, თავისი ნებით გამოსულიყო.
კუსუ სკამზე აწრიალდა, თითქოს უკვე გუმანითაც გრძნობდა, თუ ვინც უნდა გამოსულიყო და არც შემცდარა. ბრალდებულთა სკამიდან მაკა წამოდგა. კუსუს სუნთქვა შეეკრა. ნახევარზე მეტი სიტყვები არც ესმოდა. ეგონა, რომ იმ დარბაზში კი არა, სადღაც სხვაგან იყო და რაღაც შორიდან მოტანილი სიტყვებს ისმენდა.
მაკამ ყველაფერი აღიარა, რასაც ნამდვილად არ მოელოდნენ მისი თანამზრახველები. დარბაზი იმდენად ხმაურობდა, რომ მოსამართლეს, არაერთხელ მოუწია მათი დაშოშმინება. მაკამ ყოველი სქემის დეტალი, ყველაფერი დაწვრილებით მოყვა. არაფერი გამოუტოვებია და არც თანამონაწილეების დასახელება გამორჩენია. ის აგარაკიც დაასახელა, სადაც ჩვილებს მალავდა, თუმცა მანამდე დეტექტივმა, თითქმის კი მიაგნო კიდევაც, მაგრამ ზუსტად მაინც ვერ ნახა, მხოლოდ ის იცოდა, რომ ეს ტაქსის მგზავრობა, უეჭველი რაღაც ოპერაციის, რომელიღაც ნაწილი უნდა ყოფილიყო.
მაკამ სულ მცირე დეტალებში აღწერა, თუ როგორ აკეთებდა ტაქსი რეისს, როგორ ინიღბებოდნენ მისი მგზავრები, შემდეგ ისიც დაუმატა, რომ სანამ დააკავებდნენ, მანამდე უკვე მოუსწრია, იქაურობის კვალის გაქრობა. ამჟამად ის აგარაკი, უკვე სხვას ეკუთვნოდა და ჩვეულებრივ საცხოვრებელი სახლი იყო და არა, როგორც ადრე, პატარა პალატებად დაყოფილი ოთახები.
მაკამ ყველაფერი აღიარა, საკმაოდ დაწვრილებით აღწერა და უამრავი საბუთიც მოიყვანა და ჯერი უკვე კუსუს აყვანაზე მიდგა. ბიჭი ამდენი ემოციებისგან ჯერ კიდევ გაბრუებული უსმენდა მაკას აღიარებებს, შემდეგ კი ყურები დაცქვიტა. საინტერესო იყო, მაკა მართლაც ზუსტად იტყოდა იმ სიმართლეს, რაც კუსუს პირადად უთხრა, თუ პირიქით, იქ იყო ტყუილი და ახლა სიმართლის აღიარების დრო იყო.
მაკამ მცირე შესავალი გაუკეთა, თავის ბიოგრაფიას, თუ როგორ გულით სურდა დედა გამხდარიყო და წლების მანძილზე, როგორ უშედეგოდ მკურნალობდა. არც ის დაუმალავს, რომ ქმრის გარეშე აპირებდა ცხოვრებას და სულაც აღარ დაეძებდა, გვერდით მეუღლე ეყოლებოდა თუ არა, მთავარია შვილი ჰყოლოდა და დედობა ეგრძნო.
- და ეს ბიჭი. - განაგრძობდა მაკა. - სწორედ მაშინ გამოჩნდა, როცა გონებაშიც კი არ მქონდა სხვისი შვილის გაზრდა. რაღაც მზესავით გამოანათა ჩემს ცხოვრებაში და მას მერე სულს იმდენად მინათებს, რომ დღეს უკვე, თუმცა ჩემი შვილი აღარ ჰქვია, მაგრამ მე მაინც ბედნიერი ვარ იმ წლების, რაც მასთან ერთად გავატარე და ახლაც კი, მისი ბედნიერებით, მისი სიხარულით ვხარობ.
კუსუს ბურთი ყელში მოებჯინა. თვალები აევსო. დარბაზში ყველაფერი აირია, ვეღარაფერს ხედავდა.
- როცა ბავშვი შემომთავაზეს, სულაც არ გამკვირვებია, რომ ჩვილს, საკუთარი ბებია ჰყიდდა. - დინჯად განაგრძო მაკამ. - ეს იმდენად ჩვეული ამბავი გახდა და არც თუ ისე იშვიათ იყო, როცა საკუთარი სისხლი და ხორცი, ან ოჯახის უახლოესი, ყველაზე „სანდო“ ნათესავი ჩარეული და თანაც, აქტიურად ჩართული იყო ტრეფიკინგში.
- და სავარაუდოდ, თანხის წილშიც იჯდა, არა? - ჩაურთო პროკურორმა.
- რა თქმა უნდა! - კვერი დაუკრა მაკამ. - თავისთავად, გარიგებაში გარეული, აუცილებლად იჯდა წილში და არც იმდენად ცოტა იყო ეს წილიც.
კუსუს ბებია, აქამდე ძლივს იკავებდა თავს და ტუჩებს იკვნეტდა, ახლა ფეხზე წამოიჭრა და მაკას ნიშნის მოგებით მიახალა:
- ტყუის! ეს ქალი ტყუის! შუამავალი ვარო, მოგვატყუა, ახლა კი ვიცანი! გიცანი! გიცანი, თურმე ვინც ყოფილხარ! ამან მოგვატყუა, სწორედაც ამ ქალმა, მოტყუებით წაგვართვა ბავშვი!
დარბაზი კვლაც ახმაურდა და მოსამართლეს უკვე ვინ იცის, მერამდენედ უხდებოდა მათი დაშოშმინება.
- დიახ! - მკაცრი ღიმილით გახედა მაკამ. - სწორედაც, რომ შუამავლის როლში ვიყავი, რადგან ვერავის ვენდობოდი, ჩემივე ხელით ჩაგითვალეთ ფული, დათვლაც ძლივს მოვასწარი ისე სტაცეთ ხელი შენ და შენმა პირმშომ! დიახ! სწორედაც, რომ თქვენ! ავადმყოფი ბავშვი მომყიდეთ!
- თუ ავადმყოფი იყო, მაშინ რაღას ყიდულობდი?! - ნიშნის მოგებით მიახალა დედამთილმა და მისმა პირმშომაც კმაყოფილი სახით დაუკრა დედას თავი.
დარბაზი კვლავ აზუილდა და ისევ ძლივს დაშოშმინდა.
- განაგრძეთ. - მიმართა მოსამართლემ მაკას.
პროკურორმა სიტყვა ითხოვა და მოსამართლეც თავის დაკვრით დაეთანხმა.
- აგვიხსენით, თუ შეიძლება. - მიმართა პროკურორმა მაკას. - მართლაც საინტერესოა, თუკი იცოდით, რომ ავადმყოფი ბავშვი იყო, რატომ იშვილეთ და თანაც, საკმაოდ დიდი თანხაც გადაიხადეთ. იქნებ, ამის მიღმა. კიდევ რაღაც სულ სხვა სქემა იმალებოდა?
- დამიჯერებთ თუ გეტყვით, რომ შემეცოდა? - მაკამ ცალყბად გაიღიმა.
პროკურორმა უნდობლად აიჩეჩა მხრები. მაკამ კი განაგრძო:
- ყოველთვის, როცა საკუთარი ოჯახი, საკუთარ სისხლსა და ხორცს, გასაყიდად იმეტებდა, ვცდილობდი, რომ რაც შეიძლებოდა, კარგ ოჯახში, არამარტო მდიდარ, არამედ კარგ ხალხში გამემწესებინა ბავშვი და ეს ჩემი პირადი, ჩემივე შემუშავებელი პრინციპი იყო.
- ესე იგი, დარწმუნებული იყავით, რომ ბავშვი ავადმყოფი იყო და მაინც გაურიგდით? - ჩაეკითხა პროკურორი.
პასუხად მაკამ უხმოდ ამოიხვნეშა.
- და მაინც, ეჭვს ბადებს, ის ფაქტი! - განაგრძო პროკურორმა. - ბავშვი, სრულიად ჯანმრთელი დაიბადა და თქვენ ირწმუნებით, რომ ავადმყოფი ბავშვი იყიდეთ და აი სწორედაც აქ ჩნდება კითხვა! ექიმმა ქალმა, რომელსაც შვილად აგყავდათ ბავშვი, როგორ ვერ შეამჩნიეთ, ან რატომ კარგად არ გადაამოწმეთ ჩვილის დიაგნოზი?
- დიახ, სწორად აღნიშნეთ ეს ფაქტი და ახლავე მოგახსენებთ. - მიუგო მაკამ. - მე თვითონ, რას აღარ ვაკეთებდი, რას არ ვიღონებდი, რომ ახალშობილი, როგორმე წამერთმია დედისთვის და კარგ ფასში გამეყიდა, მაგრამ როცა თავად ახლობელ-ნათესავები იყვნენ ჩართული ჩვილის ტრეფიკინგში, მაშინ ორმაგად ვცდილობდი, რომ იმ ბავშვს, ნათესავებისგან მოძულებულ და გამოგდებულ ბავშვს, კარგი და ბედნიერი ოჯახი ჰქონოდა. - მაკას ცრემლები გადმოუცვივდა. მერე წყალიც მოსვა და წამში უკვე უფრო შემართებით განაგრძო. - დიახ! მე ვიყიდე ჩვილი! ოჯახისგან მოძულებული, გამოგდებული და თანაც, მშვენივრად გადავიკითხე მისი დიაგნოზი, სადაც უკვე მომაკვდავად იყო აღნიშნული და მაინც ვიყიდე!
- და რატომ იყიდეთ მომაკვდავი ბავშვი? - ჩაეკითხა პროკურორი. - თუ ესეც თქვენი ტრეფიკინგის სქემის ერთ-ერთი დეტალი იყო, რომ ბავშვი ოჯახისთვის, მომაკვდავად გამოგეცხადებინათ?
- დიახ! - კვერი დაუკრა მაკამ. - ესეც ჩვენი სქემის ნაწილი იყო ხოლმე, მაგრამ ამ შემთხვევაში, ჩვილს ნამდვილად ეწერა ისეთი დიაგნოზი, სადაც მართლაც მომაკვდავად აღნიშნული.
- და მაინც იყიდეთ! - ცინიკურად გაუსვა ხაზი პროკურორმა.
- თავიდან არც მიფიქრია. - მიუგო მაკამ. - მაგრამ რადგან დაჟინებით მთავაზობდა ჩემი კოლეგა, სწორედ ამ ბავშვს, უმალ ვიეჭვე, რომ ამ დიაგნოზის მიღმა, სულ სხვა რამ უნდა ყოფილიყო და მაინც დავთანხმდი, რადგან ჯერ მხოლოდ ჩვილის ნახვას მთხოვდნენ. - მაკამ ამოიხვნეშა და განაგრძო. - ბავშვი კი, დანახვისთანავე გულში ჩამივარდა, ჩემად ვიგრძენი და თანაც, რაღაცნაირად შემეცოდა კიდეც. ჯანმრთელ შვილს ოჯახიდან აგდებდნენ და ამაში ფულსაც ითხოვდნენ.
- და თქვენც ხომ ასე აკეთებდით? - ჩაეკითხა პროკურორი.
- დიახ, მეც კარგად ვიყავი ასეთ საქმეებში გარეულიც და ერთ-ერთი მთავარი მოთავეც კი ვიყავი, მაგრამ ჩვილის ნათესავებისგან განსხვავებით, მე სხივისას ვყიდიდი და არა ჩემსას! - ცინიკურად აღნიშნა მაკამ და მერე ნაღვლიანად დასძინა. - თუმცა, ეს მაინც არანაირად არ ამართლებს ჩემს ბრალეულობას და ჩემი ცოდვების გამოსასყიდად ჩავთვალე, რომ ეს ბავშვი და თუნდაც, არაჯანმრთელი და თუნდაც, რამდენიმე დღე ეცოცხლა, მაინც ვიყიდე ის! მისი სიცოცხლის რამდენიმე საათი მაინც მინდოდა, რომ ჩვილს გულში ჩახუტებული, ჩემს ხელებში გაეტარებინა და წესიერად დამეკრძალა! არა ისე, როგორც უპატრონო და საერთო სასაფლაოზე, ან... ან... - მაკას ხმა ჩაუწყდა. სიტყვის გაგრძელება ვეღარ შესძლო.
მოსამართლე შესვენების გამოცხადებას აპირებდა, როცა მაკამ ხელით ანიშნა გავაგრძელებო.
- თუ ნებას დამრთავთ, ბოლომდე ვიტყვი სათქმელს. - დაბალი ჩამწყდარი ხმით სთხოვა მაკამ.
- განაგრძეთ. - მოსამართლემ თავი დაუკრა.
მაკა პირმოკუმული იყო, თითქოს შესაფერის სიტყვებს ეძებდა და არ იცოდა, საიდან დაეწყო.
- თითქოს რაღაცის თქმას კიდევ აპირებდით. - შეეშველა პროკურორი. - რადგან აღნიშნეთ, რომ გარდაცვლილი ჩვილი, შესაძლოა საერთო სასაფლაოზე დაკრძალულიყო, როგორც უპატრონო, ან? კიდევ რის თქმას აპირებდით?
მაკამ ერთი ამოიხვნეშა და განაგრძო:
- ან მორგის მაცივარში იქნებოდა შენახული და დაელოდებოდა თავის რიგს, სანამ მორიგი მშობელი კატეგორიულად არ მოითხოვდა გარდაცვლილ შვილს და მას სხვისი მკვდარი ჩვილით არ ჩაუნაცვლებდნენ.
დარბაზი საშინლად ახმაურდა და კიდევ ერთხელ ძლივს დააშოშმინა მოსამართლემ. მერე კვლავ მაკას მიმართა განაგრძეთო.
- დიახ! სწორედაც, რომ ასე ხდებოდა! - შემართებით განაგრძო მაკამ და გაჩუმდა.
წუთით სიჩუმეც ჩამოვარდა.
- კიდევ გაქვთ შეკითხვები? - მოსამართლემ პროკურორს მიმართა.
- დიახ, ბატონო მოსამართლევ! მაქვს შეკითხვა. - მიუგო პროკურორმა და მაკასკენ შებრუნდა. - ჩემს ინტერესს ახლა სწორედ ის იწვევს, რომ ჩვილი, მიუხედავად მომაკვდავი, მაინც იშვილეთ, რადგან არ გსურდათ მისი ან დასაფლავება, ანდაც მორგში შენახვა, როგორც სხვა შემთხვევაში იქცეოდით, მაგრამ მერე რა მოხდა? ან მართლაც, თქვენ, პროფესიით ექიმმა, თავიდანვეც როგორ ვერ შეამჩნიეთ, რომ ჩვილი, სულაც არ იყო მომაკვდავი?
- უკვე მოგახსენეთ, რომ აღარ დავეძებდი, თუ რამდენ დღესა თუ წუთს იცოცხლებდა ბავშვი. - განაგრძო მაკამ. - ყველა გაყიდული და წართმეული ჩვილის სანაცვლოდ, მინდოდა პატივი მიმეგო ამ ერთი ბავშვისთვის მაინც და მართლაც დამეკრძალა და არ მიმეცა მორგის მაცივარში გაურკვეველი ვადით ყოფნის საშუალება. ეს თითქოს, ჩემს სულს დაამშვიდებდა და ცოტათი მაინც ჩამომრეცხავდა იმ ცოდვის ლაქებს, მაგრამ მოხდა სასწაული! - მაკამ ცალყბად ჩაიღიმა. - ჩვილი, რომელიც უკვე ოფიციალურად ჩემი შვილი გახდა, მშვენივრად გრძნობდა თავს, წონის მატებაც, სუნთქვაც და ძილიც არაჩვეულებრივი ჰქონდა. მაინც მოვატარე ყველა და ყველაფერი და ბავშვი, აბსოლუტურად ჯანმრთელი აღმოჩნდა და ეს იყო ჩემი ჯილდო!
- და გამოდის, რომ თქვენივე კოლეგამ, თქვენვე გაგაცურათ? - ირონიულად ჩაურთო პროკურორმა. - ნუთუ მან არ იცოდა, რომ დღეს თუ არა და ხვალ მაინც მიხვდებოდით სიმართლეს?
- რა თქმა უნდა მშვენივრად იცოდა! - მიუგო მაკამ. - მაგრამ აქ მთავარი იყო ჩვილის სასწრაფოდ გაყიდვა, სანამ ფულის აღების შანსი ჯერ კიდევ არსებობდა მისთვის, რადგან ჩვილისთვის დასმული ის ტყუილი დიაგნოზი ოფიციალურად იყო უკვე დადასტურებული და არაჯანმრთელი ჩვილის აყვანის მსურველი, ფაქტიურად არც არავინ იქნებოდა.
- და მერე? - ირონიულად მიმართა პროკურორმა. - რა გიშლიდათ ხელს, ბავშვისთვის სწორი დიაგნოზის დასმაში?
- მხოლოდ დრო. - მიუგო მაკამ. - შესაძლებელი იყო, ოჯახს გადაეფიქრა და ამიტომ სასწრაფოდ უნდა მომხდარიყო მისი გაქრობა და სანამ ახალი დიაგნოზი ოფიციალური სახით დადასტურდებოდა, მანამდე უნდა გვემოქმედა ყველას, ვინც ჩვილების გაყიდვებში ვიღებდით უშუალო მონაწილეობას.
- და ის აგარაკი? - კვლავ ჩაეკითხა პროკურორი.
- რა თქმა უნდა, ასეთ და მსგავს სიტუაციებში, სწორედაც რომ იმ აგარაკს ვიყენებდით და მერე დიაგნოზიც და დაბადების თარიღიც ეცვლებოდა, თუმცა მაინც ეს ერთ დღეში, ნამდვილად არ ხდებოდა, ისევ რაღაც გარკვეული დრო იყო საჭირო, რომ გასაშვილებელი ბავშვის საბუთები, წესრიგში ყოფილიყო მოყვანილი.
- ესე იგი, თქვენმა კოლეგამ იცოდა, რომ დღეს თუ არა ხვალ, მაინც მოხდებოდა იმ ჩვილის გაყიდვა, მაგრამ მაინც რატომღაც თქვენ შემოგთავაზათ მისი აყვანა, რომ ამით დაეჩქარებინა თანხის, როგორც მიღება, ისე გადახდა. - მიმართა პროკურორმა მაკას.
- დიახ. - კვერი დაუკრა მაკამ. - ჩემმა კოლეგამ მშვენივრად გათვალა ეს ნიუანსი და ამიტომაც სწორედ იმ დროს შემომთავაზა ბავშვი, როცა სულიერად ყველაზე მეტად მიჭირდა. ასე ვთქვათ, დრო იხელთა, თუმცა ამაში ნამდვილად ვერ დავადანაშაულებ. მე ბედნიერი დედა ვიყავი და ჩემი აღსაზრდელი შვილით, ყოველთვის ვხარობდი და დიახ! იმ მომენტში ნამდვილად გამაცურა და დამარწმუნა, რომ ბებიასა და მამის გარდა, დედაც უარყოფდა შვილს! თუმცა, რა ვიცოდი, თუ ეს უკანასკნელი უკვე ფარსი იყო, სწორედ ჩემივე მოფიქრებული გეგმით, მევე გამაცურეს და ტყუილი დედა გამაცნეს. ის გოგოც მთელი მონდომებით ადასტურებდა და უარს ამბობდა შვილზე. ჩვილი ავადმყოფია, მალე მოკვდებაო გაცხარებული ამტკიცებდა მისი ოჯახი. ჩემი კოლეგაც თავს უქნევდა. მაშინვე მიხვდი, რომ რაღაცაში იქნებოდა საქმე, მართლა მომაკვდავ ჩვილს რატომ შემომთავაზებდა ჩემი კოლეგა, მაგრამ თვალები დავხუჭე და უარიც აღარ მითქვამს. ის კი ჩამაწვეთეს, რომ დედას ბავშვის მოშორება უნდოდა და ათასგვარ წამლებს სვამდა, შეიძლება ბავშვს მომავალში მაინც რაღაც პრობლემა ჰქონდესო.
- და თქვენ, მაინც აიყვანეთ. - უნდობლად ჩაურთო პროკურორმა.
- დიახ! - თავი დაუკრა მაკამ. - სწორედ იმ დროს, როცა ფსიქოლოგიურად წაშლილი ვიყავი, მაგ პერიოდში შემომაპარეს ბავშვის ჯერ მხოლოდ ნახვა.
- ესე იგი აყვანა. - ჩაურთო პროკურორმა.
- არა, არა! - თავი გააქნია მაკამ. - თავიდან იმდენი მელაპარაკა, რომ სიტყვიერად მაინც დამითანხმა, თუმცა ჯერ არც მინდოდა, არსად ვჩქარობდი, მერე მაინც შემომიჩნდა და მეც დაუფიქრებლად დავთანხმდი ბავშვის ნახვას. მხოლოდ ნახვას და როგორც კი ხელში ავიყვანე, წამსვე მივიღე გადაწყვეტილება. თუნდაც, ერთი საათი ეცოცხლა, მაინც ჩემი შვილი ერქმეოდა და არასდროს არ იქნებოდა ეს ბავშვი უპატრონოდ მორგის მაცივარში გამოკეტილი!
ისევ ახმაურდა დარბაზი და სანამ მოსამართლე ხალხს მოუწოდებდა, რომ წესრიგი დაეცვათ და გაჩუმებულიყვნენ, მაკამ უფრო მეტი შემართებით, მთელი ხმით დაიძახა:
- აი ისინი! - თითი გაიშვირა მაკამ. - საკუთარი შვილისა და შვილიშვილის გამყიდველი მამა და ბებია! ფული სწორედ მათ მივეცი, მათ აიღეს!
ახმაურებული ხალხის დაწყნარება უკვე შეუძლებელი გახდა, მით უმეტეს, რომ უკვე პროკურორის მოთხოვნაც დაკმაყოფილებული გახდა და მოსამართლის ბრძანებით ბადრაგი შემოვიდა და ლარას ყოფილ ქმარსა და დედამთილს, დარბაზის დატოვების საშუალება არ მისცა.
მოსამართლემ სხდომა დახურულად გამოიცხადა და სასამართლო ახალი გარემოებების გასარკვევად მთელი კვირით გადაიდო.
- მეგონა, ცოტათი მაინც ამოვისუნთქავდი, მაგრამ მგონი, ახლა უფრო ცუდად ვარ. - ამოიხვნეშა კუსუმ და ნაღვლიანი თვალები ლარას მიაპყრო. - რაღაც ბურთი მიჭერს ყელში და მახრჩობს.
- ამიტომაც არ გვინდოდა, რომ ბოლომდე მოგესმინა ყველაფერი. - მიუგო ლარამ და ის იყო, სასამართლოს შენობა უნდა დაეტოვებინათ, რომ მაკას ადვოკატი მათკენ ჩქარი ნაბიჯებით წამოვიდა.
- ჩემი დაცვის ქვეშ მყოფს, სასწრაფოდ თქვენი ნახვა უნდა! - მიმართა მან ლარას.
- ჩემი? - წარბები აზიდა ლარამ. საშინლად არ ესიამოვნა. ნამდვილად არ უნდოდა მაკასთან პირისპირ შეხვედრა და მხოლოდ კუსუს ხათრით არ უჩიოდა მას პირადად და პირიქით, საკმაოდ ბევრ რამესაც უგზავნიდა ციხეში.
- არავითარ შემთხვევაში! - კატეგორიულად გააქნია თავი ლარამ. - ჩვენი შეხვედრა გამორიცხულია! - და სიტყვა ძლივს ჰქონდა დამთავრებული რომ უეცრად, კუსუს რაღაცნაირ, მავედრებელ თვალებს წააწყდა.
ბიჭს ისეთი სახე ჰქონდა, თითქოს ემუდარებოდა დედას, რომ იქნებ, როგორმე მაინც დათმო და ნახო მაკაო.
- მე რომ ვნახო, არ შეიძლება? - შეეშველა კუსუ ლარას.
- რა თქმა უნდა შეიძლება. - მიუგო ადვოკატმა და მერე ლარას მიუბრუნდა. - მაგრამ ქალბატონი მაკა, დაჟინებით მოითხოვს თქვენთან შეხვედრას და მხოლოდ თქვენთან სურს გასაუბრება. სულ რამდენიმე წუთიც კი საკმარისი იქნება. მხოლოდ რაც შეიძლება სწრაფად.
ლარა ჩაფიქრდა. კუსუ თვალს არ აცილებდა და ლამის სუნთქვა შეკრული ელოდა მის პასუხს.
- კარგი ვნახავ მაკას. - მიუგო ლარამ და კუსუმ აშკარად შვებით ამოისუნთქა. - და ამას მხოლოდ შენი ხათრით ვაკეთებ. - ლარა კუსუს მიუბრუნდა.
- გმადლობ... დედა... - სიხარულისგან ძლივს ამოილუღლუღა კუსუმ. ჯერ კიდევ მაინც უჭირდა დედის დაძახება, მხოლოდ რამდენჯერმე შესძლო, თითქოს უნებურადაც კი წამოსცდა.
ლარა და კუსუ სასამართლოს მთავარი შესასვლელიდან გავიდნენ. წინ მაკას ადვოკატი მიუძღოდა და შენობის უკანა მხარეს, ეზოში შეიყვანა, იქიდან კი მცირე მოსაცდელში აღმოჩნდნენ და იქ მოცდა სთხოვეს.
ეს ის დერეფანი იყო, საიდანაც დაპატიმრებული ხალხი უნდა გაეყვანათ. ეზოში კი მათ სპეციალური, პატიმრების გადასაყვანი მანქანა და ბადრაგიც უცდიდა.
მოულოდნელად, რაღაც ჩოჩქოლი ატყდა. რამდენიმე წუთში კი სასწრაფოს მანქანაც მოადგათ. ლარას და კუსუს იქაურობის დატოვება მოსთხოვეს, ეზოშიც კი არ გააჩერეს. ადვოკატიც კი არ მიაკარეს, თუმცა ამაოდ ცდილობდა, რომ გაერკვია, თუ რა ხდებოდა. მერე რაღაც შეძახილებიც კი მოესმათ:
- მოკლეს! მოკლეს!
კუსუს ფერი დაეკარგა და იქვე ჩაიკეცა.
LEX. 2026 წლის 17 სექტემბერი, ხუთშაბათი.
